ترجمه: ياشار صدقياني آذر

ويراستار : سئودا محسني نمين

ناشر:  اولوس، نشريه دانشجويي دانشگاه تهران

صفحه آرايي : افسانه رحيميان

طرح روي جلد : آتاباي تيكان تپه‌لي

چاپ : اول، 1385

تيراژ:  2000 نسخه

درباره مؤلف

خانم دكتر برندا شيفر مدير تحقيقات برنامه مطالعاتي كاسپين در كالج كندي دانشگاه هاروارد ميباشد.

شيفر متخصص و صاحب نظر مسائل خاورميانه، قفقاز، سياست ايران در منطقه درياي خزر، روابط ايران و روسيه، سياستهاي قومي ايران و مناقشه قاراباغ كوهستاني ميباشد.

وي در چندين دانشگاه خاورميانه تدريس ميكند. همچنين در مؤسسه تحقيقاتي  Harry.S.Truman به تحقيق و پژوهش در امور جنگ و صلح مشغول است.

شيفر نويسنده كتاب:

Partner in weed: the strategic relationship of Russia and Iran (Washington Institute for Near East policy, 2001)

ايشان چندين مقاله راهبردي در مورد منطقه درياي خزر نوشته كه مورد استفاده دولت آمريكا نيز قرار گرفته است.

و اثر ديگر وي كتاب:

The Iimits of Culture: Foreign Policy, Islam and The Caspian

كه در سال 2003 توسط دانشگاه  MIT منتشر شده است.

****************

خانم دكتر برندا شيفر محقق دانشگاه هاروارد آمريكا و صاحب نظر در حوزه قفقاز و خاورميانه رساله دكتراي خود را درباره مسائل گوناگون آذربايجان انتخاب كرده است .

شايد بتوان خانم شيفر را نخستين محققي دانست كه به صورت گسترده و وسيع به آذربايجان معاصر پرداخته است.

قبلا از شيفر تنها چند مقاله در خصوص آذربايجان و وقايع سياسي و اجتماعي آن به فارسي و تركي منتشر شده بود و اين كتاب ديدگاه نويسنده اي را بازگو مي كند كه در طي چندين سال اخير تمامي رخدادها و اتفاقات حول و حوش آذر بايجان و منطقه قفقاز را پيگيري كرده است.

نويسنده با وجود آن كه رويكردي واقع گرايانه به مسائل فرهنگي ، اجتماعي و سياسي آذربايجان دارد اما برخي ديدگاه هايش نيز كه در نوع تحليل وي  تأثيرگذار بوده‌اند ، از واقعيت موجود جامعه ايران قدري فاصله دارد .

با اين حال برندا شيفر كمتر واقعه و رخدادي را از نظر انداخته كه در تاريخ معاصرآذربايجان نقش بازي كرده است. او ابتدا در تلاش براي تعريف هويت آذربايجان رفته و آن را در سه عنصر ترك، آذربايجاني و مسلماني در نوسان يافته است.

بدون شك شيفر به ظرافت به يكي از مهمترين دغدغه هاي آذربايجاني كه همانا هويت اوست، دست گذاشته است . در سده معاصر كه سده هويت خواهي است ، هويت آذربايجاني هنوز به پايداري و ثبات خود دست نيافته است . عنصر ناپايداري اگرچه به پيشينه تاريخ فرهنگ و زيست قوم ترك قدمت دارد اما اين امر در جهاني كه هژموني از آن مد رنيته است، قدري تأ مل بر انگيز، و كنكاش در فرهنگ و حيات اجتماعي و سياسي آذربايجاني را بسيار ضروري مينمايد. اگرچه دلايلي چون عدم رشد ناسيوناليسم آذربايجاني در جهاني كه ناسيوناليسم رشد فزاينده اي به خود گرفته، آرمان خواهي جهان وطني بسياري از گروهها ي پيشرو آذربايجاني ، عقب ماندگيهاي اقتصادي و موارد ديگر را مي تواندر اين روند مؤثر دانست . چرا كه در سالهاي 1299 تا 1305 گرايش افراطي روشنفكران آذربايجان به باستان گرايي هخامنشي و ساساني پارس به مثابه ايران پرستي ، گرايش به انتر ناسيوناليسم ماركسيستي در بين سالهاي 1305 تا 1362 و سرانجام گرايش به انترناسيوناليسم اسلامي در بعد از انقلاب 1357اكثريت نيروهاي آذربايجاني را در ايدئولوژيهاي جهان وطني به بازيچه گرفت و آنها هيچ فرصتي براي بازگشت به خويشتن و تعريف هويت خويش پيدا نكردند . اگرچه در بين اين سالها روشنفكران كم شماري بر هويت آذربايجاني خويش تأ كيد مي كردند . اما در چنين فضايي پيكره هويت آذربايجاني ، ناتراشيده شكسته مي شد. و دوباره سازي آن پيكره تا به امروز نيز با وجود دادن هزينه هاي فراوان نتوانسته شكل بگيرد و هويت ناپايدار آذربايجاني به پايداري و ثبات خود دست يابد . برندا شيفر در اثر فوق به درستي بر اين ناپايداري هويت آذربايجاني دست گذاشته است.