شکل گیری هویت جمعی در آذربایجان ایران
برندا شیفر
ترجمه آیدین رحیمی
****
دکتر برندا شیفر در ایران و آذربایجان جنوبی بیشتر با کتاب " مرزها و برادری، ایران و چالش هویت آذربایجانی" شناخته شده است. مقاله حاضر نیز در واقع خلاصه کتاب مذکور است. انتشار این مقاله به شکل کتاب الکترونیک به معنای تایید تمام نظرات نویسنده آن نیست؛ بلکه هدف از انتشار، آشنایی با دیدگاه نویسندهای است که در طی سالهای اخیر تمامی رخدادهای آذربایجان (جنوبی و شمالی) و مناطق اطراف آن را با دقت پیگیری کرده است.
شیفر به یکی از مهمترین دغدغههای آذربایجانی که همانا هویت اوست دست گذاشته است. در عصر حاضر که عصر هویتخواهی است، هویت آذربایجانی هنوز به پایداری و ثبات خود دست نیافته است. این هویت زمانی با باستانگرایی پارسی، زمانی دیگر با انترناسیونالیسم مارکسیستی و بعد از انقلاب 1357 با انترناسیونالیسم اسلامی به بازیچه گرفته شد.
یکی از مهمترین سهوهای شیفر در این مقاله و کتاب "مرزها و برادری" عدم دقت در آمار ملل ساکن در ایران است. وی ایران را جامعهای چند قومی به حساب میآورد که " حدود 50% جمعيت آن را شهروندان غيرفارس زبان تشکيل ميدهند." چنین دیدگاهی در ابتدای ورود به بحث نشان می دهد که دکتر شیفر ایران را یک نظام دولت – ملت مدرن میپندارد که بنا به ضرورت این نظام سیطره زبانی و فرهنگی یک قوم اجتناب ناپذیر مینماید. در حالی که این برداشت دور از واقعیت جامعه ایرانی است. چرا که نه ایران بر اساس نظام جدید دولت – ملت اداره میشود و نه جمعیت فارسزبانها بیش از جمعیت غیرفارسزبانهاست.
***
با توجه به سال نگارش این مقاله (سال 2000) بسیاری از وقایعی که تاثیر غیر قابل انکار بر روند شکلگیری هویت آذربایجانی داشتهاند ذکر نگردیده است، از جمله تجمعات سالیانه قلعه بابک؛ برگزاری مراسم های ویژه در مناسبتهای مختلف (بزرگداشت ستارخان، صفرخان، 21آذر،سالروز مشروطه، روز جهانی زبان مادری، فاجعه خوجالی، اول مهر، روز دانشجوی آذربایجانی، روز کتاب آذربایجانی و ...)؛ ماجرای اهانت روزنامه دولتی ایران به تمامیت هویت آذربایجانی که حماسه خرداد85 را در پی داشت و مراسم سالگرد آن و ...
گونئي آذربايجان
